داستان‌سرایی با داده‌ها؛ قدرت نمودارها

یک جدول پر از اعداد، هر چقدر هم دقیق باشد، نمی‌تواند به سرعت و به زیبایی یک نمودار، پیام خود را منتقل کند. نمودارها (Charts) زبان بصری داده‌ها هستند و به مخاطب اجازه می‌دهند الگوها، روندها و روابط را در یک نگاه تشخیص دهند. در این پست، با انواع نمودارهای اکسل، نحوه انتخاب نمودار مناسب برای هر نوع داده، و تکنیک‌های حرفه‌ای برای زیبا و تأثیرگذار کردن نمودارها آشنا می‌شوید. از نمودارهای ساده ستونی تا نمودارهای ترکیبی پیشرفته و اسپارکلاین‌های کوچک درون سلولی، همه را پوشش خواهیم داد.

انتخاب نمودار مناسب؛ هنری فراتر از تکنیک

انتخاب نوع نمودار مناسب، تأثیر مستقیمی بر درک مخاطب از داده‌ها دارد. قانون طلایی: «نمودار را بر اساس پیامی که می‌خواهید منتقل کنید انتخاب کنید، نه بر اساس سلیقه شخصی». برای مقایسه داده‌ها در دسته‌های مختلف، نمودارهای ستونی (Column) و میل‌ای (Bar) بهترین گزینه‌ها هستند. برای نمایش روند تغییرات در طول زمان، نمودار خطی (Line) ایده‌آل است. برای نمایش سهم هر بخش از یک کل، نمودار دایره‌ای (Pie) یا حلقه‌ای (Donut) کاربرد دارند (اما برای بیش از ۵-۶ بخش، از آن‌ها استفاده نکنید). برای نمایش توزیع داده‌ها، نمودار هیستوگرام (Histogram) و برای نمایش رابطه بین دو متغیر، نمودار پراکندگی (Scatter) مناسب است. برای نمایش داده‌های سلسله‌مراتبی، نمودار درختی (Treemap) و آفتابی (Sunburst) گزینه‌های خوبی هستند. برای نمایش ساختارهای سازمانی، نمودار سلسله‌مراتبی (Hierarchy) استفاده می‌شود.

ایجاد نمودار در اکسل؛ گام‌به‌گام

برای ایجاد یک نمودار، ابتدا داده‌های خود را انتخاب کنید. بهتر است سرستون‌ها و سرسطرها را هم انتخاب کنید تا نمودار دارای برچسب‌های مناسب باشد. سپس از زبانه Insert، نوع نمودار مورد نظر را انتخاب کنید. اکسل یک پیش‌نمایش از نمودار شما نشان می‌دهد و با کلیک، آن را در کاربرگ درج می‌کند. پس از درج، زبانه‌های جدیدی به نام‌های Chart Design و Format در نوار ابزار ظاهر می‌شوند که ابزارهای ویرایش نمودار را در خود دارند. می‌توانید نوع نمودار را تغییر دهید، استایل‌های مختلف اعمال کنید، و المان‌های آن را ویرایش نمایید. برای تغییر محدوده داده‌های نمودار، روی آن راست‌کلیک کرده و Select Data را انتخاب کنید.

شخصی‌سازی المان‌های نمودار

یک نمودار حرفه‌ای، المان‌های مختلفی دارد که هر کدام قابل شخصی‌سازی هستند: عنوان نمودار (Chart Title)، عنوان محورها (Axis Titles)، افسانه (Legend)، برچسب‌های داده (Data Labels) و خطوط شبکه (Gridlines). برای افزودن یا حذف هر یک از این المان‌ها، روی نمودار کلیک کرده و از دکمه Plus (+) در کنار نمودار استفاده کنید. برای تغییر فرمت هر المان، روی آن دابل‌کلیک کنید تا پنجره Format باز شود. در این پنجره می‌توانید رنگ، فونت، اندازه، سایه و افکت‌های سه‌بعدی را تنظیم کنید. برای تغییر رنگ‌های نمودار به صورت یکپارچه، از گزینه Change Colors در زبانه Chart Design استفاده کنید. همچنین می‌توانید یک تم رنگی سفارشی برای نمودار خود تعریف کنید.

نمودارهای ترکیبی (Combo Charts)

گاهی نیاز دارید دو سری داده با مقیاس‌های کاملاً متفاوت را در یک نمودار نمایش دهید. مثلاً فروش (به میلیارد) و تعداد مشتریان (به هزار). نمودار ترکیبی این امکان را فراهم می‌کند. برای ساخت آن، داده‌های خود را انتخاب کرده و از زبانه Insert، گزینه Combo Chart را انتخاب کنید. سپس برای هر سری داده، نوع نمودار و محور (اولیه یا ثانویه) را مشخص کنید. معمولاً فروش را به صورت ستونی در محور اولیه و تعداد مشتریان را به صورت خطی در محور ثانویه نمایش می‌دهند. این کار باعث می‌شود هر دو سری داده به خوبی قابل مشاهده باشند و رابطه بین آن‌ها به راحتی تشخیص داده شود.

نمودارهای پیشرفته و کمتر شناخته‌شده

نمودار آبشاری (Waterfall) برای نمایش تغییرات گام‌به‌گام در یک مقدار (مثل سود شرکت از درآمد تا سود خالص) بسیار مفید است. نمودار سهام (Stock) برای نمایش داده‌های مالی با قیمت‌های باز، بسته، بالاترین و پایین‌ترین. نمودار شعاعی (Radar) برای مقایسه چندین متغیر در یک نمودار دایره‌ای (مثل ارزیابی مهارت‌های مختلف یک فرد). نمودار جعبه‌ای (Box and Whisker) برای نمایش توزیع آماری داده‌ها و شناسایی نقاط پرت (Outliers). همه این نمودارها در زبانه Insert و بخش Recommended Charts قابل دسترسی هستند.

اسپارکلاین (Sparkline)؛ نمودار درون سلول

اسپارکلاین‌ها نمودارهای کوچک خطی، ستونی یا برد-بردی هستند که درون یک سلول قرار می‌گیرند و روند داده‌های یک سطر یا ستون را به صورت جمع‌وجور نمایش می‌دهند. برای ایجاد Sparkline، در زبانه Insert، گزینه Sparklines را انتخاب کنید. محدوده داده (مثلاً فروش ماهانه یک محصول در یک سطر) و محدوده مقصد (سلولی که می‌خواهید نمودار در آن قرار گیرد) را مشخص کنید. این نمودارها بسیار جمع‌وجور هستند و به شما اجازه می‌دهند روند صدها سطر داده را در کنار هم مشاهده کنید. می‌توانید نقطه شروع، نقطه پایان، نقاط اوج و نقاط پایین را با رنگ‌های متفاوت در Sparkline مشخص کنید.

نکات طلایی برای نمودارهای حرفه‌ای

از شلوغی بیش از حد بپرهیزید؛ یک نمودار ساده و تمیز، تأثیرگذارتر از نموداری با ۵ سری داده و ۲۰ برچسب است. از رنگ‌های متضاد و مناسب برای افراد دارای کوررنگی استفاده کنید. حتماً واحدهای اندازه‌گیری را در عنوان محورها ذکر کنید. از خطوط شبکه با شدت کم استفاده کنید تا مزاحم دید نباشند. برای ارائه‌های رسمی، پس‌زمینه نمودار را سفید یا خاکستری روشن قرار دهید. و مهم‌تر از همه، برای هر نمودار یک داستان تعریف کنید؛ اگر نمودار شما پیام مشخصی ندارد، احتمالاً نوع یا طراحی آن اشتباه است.